املاک قاجاریه در تهران وتاریخ ساخت وسازآنها از :دکتر محمد خالقی مقدم جامعه شناس شهری

املاک قاجاریه در تهران وتاریخ ساخت وسازآنها

از :دکتر محمد خالقی مقدم

جامعه شناس شهری

و زمانی که سید ضیا ء طباطبایی و با تعدادی ازنظامیان ونفر برها به تهران می آید وبه کاخ احمد شاه درناحیه فرح آباد می رود وسید ضیاءاز جیبش حکم نخست وزیری خود را در می آورد وبه اومی دهد تا احمد شاه هم آنرا امضاء بکند وبا همان حکم هم تعداد زیادی از خاندان قاجار واعیان واشراف دستگیر می شوند ویابه زندان عشرت آباد فرستاده میشوند که قبلا کاخ عشرتکده ناصرالدین شاه در آن مکان بود وبادستگیر شدن آن 100 نفر فاتحه سران ایل قاجار خوانده می شود و بعدافاتحه خود خانواده سلطنتی احمد شاه هم ویاحرمسرای شاهی نیز خوانده میشودکه در درون کاخهای مجموعه ارگ سلطنتی میدان ارگ مستقربودند در 4 -5سال بعدویادرسال 1304ش اتفاق میافتد که آنهارا از درون کاخهای سلطنتی بیرون می اندازند وقبلاهم فاتحه در آمد های اقتصادی سران قاجار خوانده شده بود که در 127 سال قبل بر مالکیت 51 قریه آبادوییلاقی اطراف تهران دسترسی یافته بودند و لی با بدهی ژیاد آن خوانین به دیگران فروخته شدهو امروزه بصورت محله دیگر شهری تهران در آمده اند

ویامالکیت آنها و بنام اقشار وگروهای خرده پای شهری تهران شده است ولی هنوز نام خوانین قاجاربرروی این محلات است و تابحال بر این محله های تهران باقی است وبهتر است که برای عبرت تاریخ هم همچنان وبنام آنها باقی بماندتا درس عبرت بشود ونظیر آثارشهری دوره پهلوی نشود که نامشان را عوض کردند واملاکی که در اخر حکومت قاجاریه وبدلیل عیاشی هایشان بدهیهای زیادی ببار آوردند ولذا آنهارا به بانکها ویا به تجارتخانه ها وبه صراف های تهران فروختند ولذااملاک ودهات ییلاقی اطراف تهران ،از چنگ آنها وخانواده بعدی اشان خارج گشت وامروزه بصورت اراضی شهری کوچک وتقسیم شده در آمده اند وبه سکنه کنونی تهران فروخته شده اند ونظیر اراضی کنونی نیاوران تهران است که بصورت (قریه نی آوران تهران قبلی بود) و نی های بلندی داشت ویابدلیل جوشش آب در آن نقطه شهری بود که نی های بزرگ میروییدولذا قصر جهان نمای فتحعیشاه، در آن ناحیه ساخته میشود ویا قصر دیگرش و بنام (قصر قجر)و درجاده شمیران قرار دارد که رضا شاه آنرا در دوره خودش وبصورت "زندان قصر" در میآورد ویا آبادی محمود آباد کنونی تهران است که قبلا محمد آباد بود و "قصر محمدیه" محمدشاه در آن محله قرار داشت ویا" قصر نگارستان" است که در بالای سازمان برنامه کنونی قرار داشت وقائم مقام فراهانی در آنجا کشته شد ویادر بالای آن ناحیه محله،فخر آبادتهران است که مسجد فخرالدوله قاجاروباغ امین الدوله در آن ناحیه قرارداردو یا املاک بهارستان است که تامیدان ژاله تهران امتداد می یابد ومتعلق به میرزاحسین خان سپهسالارصدر اعظم ناصرالدین شاه بود ویا نظامیه تهران است که متعلق به نظام الدوله قاجار بود ویااقدسیه تهران است که متعلق به زن نا صرالدین الدین شاه بود ویاکامرانیه تهران وامیریه تهران است که متعلق به کامران میرزاو امیر نظام شاه ویاپسر ناصرالدینشاه بود ویا منیریه تهران واملاکش در گلوبندک است که زن ویا دختر ناصرالدین شاه بود ویا قصر برادرش ظل السلطان است که درجنب میدان بهارستان بود و بعد ا به وزارتخانه فرهنگ ومعارف ایران داده شدوامروزه موزه شده است ویا فرمانیه تهران است که متعلق به عبدالحسین میرزافرمانفرمابود ویا اراضی ملکی اودر اطراف باغشاه واقع بود که رضاشاه از او مصادره کرد ودانشکده افسری ویاکاخ مرمررا در آن ناحیه ساخت ویامحل سابق نخست وزیری را درآن ناحیه ودر خیابان پاستور ساخت ویا املاک پسرش نصرت الدوله فیروز ودر خیابان نصرت تهران واقع بود ویا املاک جلال الدوله درمحله جلالیه تهران است ویابالاتر از آن قریه امیرآباد تهران است که متعلق به میرزاتقی خان امیر کبیر بود ویامحله یوسف آباد وونک تهران است که متعلق به میرزا یوسف مستوفی الممالک بود ویا محلات عباس آبادتهران و یافت آبادتهران است که متعلق به عباسقلی خان میرزاآقاسی ووزیر محمد شاه قاجار بود ویا"محله داودیه" تهران است که متعلق به داود خان، پسر میرزا آقا خان نوری بود ویامحله حسن آباداست که متعلق به حسن خان مستوفی بود ویامحله عشرت آباداست که قصرناصرالدین شاه در آن ناحیه واقع بود ویامحلات سلطنت آباد ودوشان تپه وقصر فیروزه وفرح آباد وصاحبقرانیه تهران است که قصرهای متعددناصرالدن شاه در آنها ساخته شده بودند ویا محله احتشامیه است که متعلق به احتشام الملک بود ودیگری هم در جنوب تهران وبنام مشیریه بود ویا یامحله سعادت آباداست ومتعلق به سید ضیاء نخست وزیر احمد شاه بود ویا "اراضی سلیمانیه(خیابان آهنگ سابق) وتهران نو ودر جنوب شرقی تهران است که متعلق به وثوق الدوله بود وِیااراضی محله دروس ومبارک آبادوغیره آست که متعلق به مخبرالسلطنه بود ویااراضی ولی آباد ومحله دز آشوب ونقاط دیگر شیمران است که متعلق به محمد ولی خان سپهسالار وزیر احمد شاه بود وبرای ساخت وساز وفروش آنها هم بالای هزارنفر محاسب ویامشاور وفروشنده داشت ویااراضی محله زرگنده وپارک اتابک تهران است که متعلق به امین السلطان بود وبه سفارتهای روسیه داده شدند ویامحله قلهک است که متعلق به باغ تابستانی سفارت انگلیس بود ویا ارضی محله باغ فیض است که متعلق به معیراالممالک بود ویا بهجت آباداست که متعلق به یکی از زنان قاجار بود ویا" مهر آباد" تهران است که بعنوان مهریه یکی از زنان قاجار اندا خته شده بود ولذا آنرا مهر آباد مینامند ویا محله جمشیدیه تهران است که متعلق به ارباب جمشید تاجر دوره قاجایه بود ویا محلات طرشت وکن وغیره است که متعلق به افراد دیگری از این خاندانها بودند و یا "باغ علاء الدوله قاجار"است که بعدا در دوره رضاشاه تقسیم شده وبه خیابان فردوسی تهران تبدیل می گردد ویابانک ملی وبیمارستان آن بانک ویا چاپخانه اش وبانک رهنی در این مکان ساخته می شوند بعلاوه "محله لاله زار" تهران است که باغ لاله پراز گل در تهران بود و قصر ناصرالدین شاه در آن ناحیه قرار داشت ودر کنارش هم" باغ سپهسالار" بود وآنطرفترش نیز باغ مخبر الدوله هدایت ووزیر پست وتلگراف عصراحمد شاه بود که اکنون چهارراه مخبرالدوله ومسجد هدایت در آن ناحیه است و بعداز رفتن رضا شاه به آیت الله طالقانی ومهندس بازرگان دادهکه کانون اسلام را برای آموزش دانشجویان آن دوره تاریخی ودر مسجد مزبور برقراربکنند.